Eigendomsvoorbehoud in algemene voorwaarden?

Let op: Een koper kan onder eigendomsvoorbehoud geleverde goederen toch al geldig verpanden!

In de praktijk wordt door ondernemers vaak gebruik gemaakt van eigendomsvoorbehoud, bijvoorbeeld door een bepaling hierover op te nemen in hun algemene voorwaarden. Op 3 juni 2016 wees de Hoge Raadeen belangrijk arrest dat hieraan is gerelateerd. In dit arrest is bepaald dat de koper, al voordat hij eigenaar wordt, een geldig pandrecht kan vestigen op onder eigendomsvoorbehoud geleverde goederen. In deze blog wordt kort besproken wat het eigendomsvoorbehoud inhoudt en welke gevolgen bovengenoemd arrest voor u als ondernemer met zich mee brengt.

 

Wat is een eigendomsvoorbehoud?

Een beding van eigendomsvoorbehoud zorgt ervoor dat, hoewel goederen al aan de koper worden geleverd, het eigendomsrecht bij de leverancier blijft totdat de volledige koopprijs is voldaan. Blijft betaling uit, dan kan de leverancier de goederen bij de koper terug halen. Vooral in geval van faillissement van de koper is dit een prettige situatie voor de leverancier. De leverancier die een geldvordering heeft op de koper, heeft dit in geval van faillissement namelijk niet als enige. Hij zou dan als gewone (concurrente) schuldeiser moeten delen met de andere schuldeisers, waardoor vaak niet de hele vordering kan worden voldaan. Wanneer de leverancier echter een eigendomsvoorbehoud heeft bedongen, hoeft hij geen rekening te houden met de andere schuldeisers. De leverancier kan het goed als zijn eigendom bij de koper ophalen. Het is vervolgens aan hem of hij het goed verkoopt en zich op de opbrengst verhaalt of dat hij het goed zelf zal houden.

 

Pandrecht mogelijk op goederen die onder eigendomsvoorbehoud zijn geleverd?

De koper die onder eigendomsvoorbehoud goederen geleverd krijgt, zal in een aantal gevallen een financiering vragen bij een bank. Om deze financiering terugbetaald te zien, zal de bank een pandrecht willen vestigen op alle huidige en toekomstige goederen van de gefinancierde. Onder toekomstige goederen vallen ook goederen die onder eigendomsvoorbehoud zijn geleverd, waardoor het pandrecht zich ook hierover uitstrekt. Althans, dat is de bedoeling van de bank. Lange tijd bestond er discussie of dit wel mogelijk is; de kern van het eigendomsvoorbehoud brengt immers mee dat het eigendomsrecht totdat de volledige koopprijs is voldaan nog bij de leverancier ligt. In het Weekblad voor Privaatrecht Notariaat en Registratie (WPNR) betoogde ik vorig jaar dat er derhalve nog geen geldig pandrecht kan worden gevestigd.[1] In het recentelijk door de Hoge Raad gewezen arrest wordt echter het bestaan van een zogenaamd toekomstige recht erkent, welke als zodanig door de koper wel al verpand kan worden. Zodra de volledige koopprijs is voldaan, zal het pandrecht zich vervolgens uitstrekken over het volledige eigendomsrecht. Door deze constructie goed te keuren kan betaling van de koopprijs ook na faillissement het eigendomsrecht nog doen overgaan.

 

Eigendomsvoorbehoud nog nuttig?

Als gevolg van het arrest van de Hoge Raad kan de koper het goed dat hij onder eigendomsvoorbehoud heeft verkregen niet alleen al als eigenaar gebruiken, maar mag hij er ook al als eigenaar over beschikken. In hoeverre blijft het dan nog nuttig een eigendomsvoorbehoud te bedingen? De zekerheid die eigendomsvoorbehoud biedt blijft bestaan; bij faillissement van de koper kan de leverancier het goed terug halen óf de koopprijs wordt voldaan. Beide uitkomsten zijn voor een leverancier uiteraard positief. Van een voorbehouden eigendomsrecht lijkt echter niet écht sprake meer te zijn. De kenmerken die eigen zijn aan het eigendomsrecht liggen namelijk al bij de koper. Het beding begint mijns inziens derhalve steeds meer te lijken op een ruim pandrecht; een zekerheidsrecht dat niet alleen het recht op uitwinnen geeft, maar ook de mogelijkheid om het goed zelf te gaan houden. Ook het uitsluiten van overdraagbaarheid in algemene voorwaarden treft geen doel; een dergelijk verbod heeft namelijk alleen contractuele gevolgen, maar levert geen onoverdraagbaarheid van de goederen op!

 

[1] T.C.M. Kok, Over de overdraagbaarheid van ‘voorwaardelijke eigendom’. Moet de Hoge Raad de huidige trend in de literatuur volgen?, WPNR 2015/7072, p. 686-672.

 

 


Heeft u vragen over eigendomsvoorbehoud of wilt u weten of uw algemene voorwaarden u de gewenste zekerheid bieden? U kunt altijd vrijblijvend contact met ons opnemen. De bedrijfsjuristen van Marks Wachters controleren graag uw algemene voorwaarden en stellen waar nodig nieuwe algemene voorwaarden voor u op!